Беларусь: ідэалагічная апрацоўка дзяцей і падлеткаў набірае маштабы і прымае новыя формы
Раней мы ўжо паведамлялі пра магутную дзяржаўную ідэалагічную апрацоўку дзяцей і падлеткаў з дапамогай антызаходняй прапаганды ў савецкім стылі пасля сфальсіфікаваных прэзідэнцкіх выбараў 2020 года і наступных буйных дэманстрацый супраць улады. Гэта трывожная тэндэнцыя захоўваецца. У апошні час улады разгарнулі агульнанацыянальныя антыўкраінскія прапагандысцкія кампаніі і падштурхнулі беларускую моладзь да прыняцця ідэалогіі «рускага свету», якую Крэмль зараз распаўсюджвае больш агрэсіўна.
Русіфікацыя
Распрацаваная ў Маскве канцэпцыя «рускага свету» накіравана на прасоўванне ідэалогіі, заснаванай на гістарычна рэваншысцкай, імперскай перавазе Расіі. Беларускі кіраўнік Аляксандр Лукашэнка накіроўвае Беларусь глыбей у арбіту Масквы трыма асноўнымі спосабамі. Першы — гэта «абласцізацыя», або паўзучы кантроль Масквы над краінай, уключаючы выкарыстанне Расіяй беларускай тэрыторыі і інфраструктуры для вайны супраць Украіны. Другі — культурная «русіфікацыя» Беларусі. Трэці — «саветызацыя», або арганізацыя беларускай дзяржавы і кантроль над усімі пластамі грамадства.
16-гадовы «кіраўнік тэрарыстычнай ячэйкі»
У канцы красавіка 2024 года беларускі дзяржаўны тэлеканал «АНТ» выпусціў прапагандысцкі фільм «Дзеці на прыцэле. Завербаваныя ворагам». Фільм, які быў шырока разрэкламаваны ў дзяржаўных СМІ, заснаваны на некалькіх не звязаных адна з адной гісторыях беларускіх дзяцей і падлеткаў, якіх ён абвінавачвае ў падрыхтоўцы дыверсій і тэрарыстычных актаў у Беларусі пад наглядам украінскіх спецслужбаў.
У адной з гісторый 16-гадовая дзяўчынка, якая нарадзілася ва Украіне, была меркаваным лідарам тэрарыстычнай ячэйкі пад назвай «Чорныя салаўі». У гэтым матэрыяле некалькі беларускіх падлеткаў з анархісцкімі поглядамі малююцца членамі тэрарыстычнай ячэйкі, якая плануе смяротныя напады пад наглядам украінскіх кіраўнікоў. У фільме няма пераканаўчых доказаў віны падлеткаў. Глядзіце аналагічныя матэрыялы пра меркаваную ролю КДБ Беларусі ў фабрыкацыі спраў супраць падлеткаў.
Скрыншот з фільма, які нібыта паказвае 16-гадовую Марыю, спасылка. Мы вырашылі размыць выяву і асабістыя даныя ў гэтым артыкуле. У фільме тэлеканала «АНТ» твар не размыты.
Мяркуючы па ўсім, стваральнікі фільма мелі намер распаўсюдзіць антыўкраінскія настроі сярод беларускай моладзі і адбіць у яе жаданне карыстацца іншымі крыніцамі інфармацыі, акрамя афіцыйных. Яны таксама назвалі патэнцыйна небяспечнымі размовы з невядомымі асобамі праз Telegram.
У наступныя тыдні ўлады наказалі школам, каледжам і ўніверсітэтам па ўсёй краіне арганізаваць публічныя паказы фільма. Відаць, фільм невыпадкова ідзе 45 хвілін, бо менавіта столькі доўжыцца ўрок у сярэдняй школе. Пасля прагляду шмат якія навучальныя ўстановы паведамілі пра правядзенне гэтага мерапрыемства на сваіх сайтах.
Вядучы педагагічны ВНУ, Беларускі дзяржаўны педагагічны ўніверсітэт, напісаў, што пасля паказу фільма «[б]удучыя педагогі аналізавалі прычыны, якія прымусілі падлеткаў стаць членамі тэрарыстычнай ячэйкі, разважалі над далейшым іх лёсам».
Студэнты Беларускага дзяржаўнага педагагічнага ўніверсітэта глядзяць прапагандысцкі фільм
Фільм таксама быў паказаны працаўнікам дзяржаўных прадпрыемстваў. Мінскі завод шасцерняў апублікаваў фатаграфіі працаўнікоў, шмат з якіх былі ў працоўнай форме, у зборачным цэху, дзе дэманстравалі фільм. Паводле інфармацыі на сайце завода, фільм «прымусіў задумацца дзяцей і іх бацькоў». Фільм таксама накіраваны на бацькоў непаўналетніх дзяцей. Дарослыя павінны больш жорстка кантраляваць кантакты сваіх дзяцей, у тым ліку (ці нават асабліва) анлайн-кантакты.
Яшчэ больш параноі з нагоды «тэрарыстаў»
На дзяржаўным тэлебачанні з’явілася больш прапагандысцкіх праграм, якія прасоўваюць тыя ж паранаідальныя наратывы пра «рост тэрарыстычных ячэек». Параноя, здаецца, распаўсюджваецца, як паказана ў нядаўнім матэрыяле пра арышт КДБ траіх школьнікаў, якія праводзілі звычайныя хімічныя эксперыменты, але былі абвінавачаныя ў падрыхтоўцы да «акту тэрарызму».
Усё больш цэнтралізаванае прасоўванне прапаганды ва ўстановах дзяржаўнага сектара не выклікае здзіўлення. Менавіта гэта Лукашэнка наўпрост загадаў зрабіць былому міністру інфармацыі Уладзіміру Пярцову. Пярцоў нядаўна быў прызначаны намеснікам кіраўніка адміністрацыі Лукашэнкі. Гаворачы аб яго прызначэнні ў пачатку красавіка 2024 года, Лукашэнка заявіў, што «ідэалагічная праца выходзіць на першы план». Ён таксама жорстка наказаў Пярцову падпарадкаваць усю ідэалагічную і медыйную дзейнасць падтрымцы свайго праўлення.
Высокі прадстаўнік царквы школьнікам: «каб сёлета нацызм быў зламаны!»
У апошні час Экзархат Рускай Праваслаўнай Царквы (РПЦ) у Беларусі значна пашырыў свой доступ да беларускіх дзяцей і падлеткаў праз дзяржаўныя школы. 7-8 мая 2024 года ўлады загадалі школам паказаць відэазварот, запісаны Фёдарам Поўным, высокапастаўленым святаром Беларускай Праваслаўнай Царквы, якая ўваходзіць у склад РПЦ. Поўны вядомы сваімі рэгулярнымі нядзельнымі казаннямі на беларускім дзяржаўным тэлеканале, куды ён перыядычна ўключае антызаходнюю дэзінфармацыю і прапаганду.
Скрыншот з выступу Поўнага на фоне Сталіна, спасылка.
У адпаведнасці з пракрамлёўскімі дэзінфармацыйнымі наратывамі, Поўны ў сваім звароце правёў паралелі паміж вайной СССР супраць нацысцкай Германіі і ўварваннем Расіі ва Украіну, усхваляючы пры гэтым Сталіна і расійскіх салдат. Ён заявіў: «У 2024 годзе мы святкавалі Вялікдзень 5 мая — амаль як тады [у 1945 годзе]. Зараз, дзякуй Богу, у Беларусі, на нашай зямлі, мірна. Але рускі салдат, як і тады, ваюе і за наш мір. [Ён ваюе] за храмы, за сваіх блізкіх, за тое, што мы ў сукупнасці называем Айчынай». Далей Поўны сказаў, што рускія салдаты прыйдуць у беларускія школы як настаўнікі-героі і заявіў: «Давайце пажадаем перамогі! І каб сёлета нацызм быў зламаны! Пасля новай перамогі новыя героі прыйдуць і да вас у школы, каб казаць пра тое, што такое Радзіма і як яе бараніць».
Дзіцячыя дамы пры манастырах і расійскія кнігі па гісторыі
Ідэалагічны ўплыў Рускай Праваслаўнай Царквы на беларускіх дзяцей і падлеткаў можа ўзрасці дзякуючы нядаўна перагледжанаму заканадаўству, якое дазваляе манастырам ствараць дзіцячыя дамы. Хаця ў законе гаворыцца пра «манастыры» ў цэлым, няма сумненняў у тым, што праваслаўныя ўстановы будуць мець прывілеі перад іншымі. Сама ідэя дзіцячых дамоў пры манастырах — гэта расійская практыка, якую Наталля Качанава, спікер парламента (Савета Рэспублікі) і блізкая паплечніца Лукашэнкі, публічна прапанавала ўвесці у Беларусі.
Апроч уплыву расійскай царквы на беларускіх школьнікаў, Масква валодае яшчэ больш моцнай прыладай у выглядзе абавязковых школьных падручнікаў. Некалькі месяцаў раней прадстаўнікі Расіі і беларускага рэжыму дамовіліся аб агульных падручніках гісторыі для сярэдніх школ і універсітэтаў. У маі 2024 года саветнік Пуціна Уладзімір Мядзінскі, былы міністр культуры Расіі і сустаршыня расійска-беларускай камісіі па гісторыі, заявіў, што неабходна прыйсці да максімальнай збалансаванасці выкладання гісторыі ва ўсіх навучальных установах Расіі і Беларусі. Гэтая тэндэнцыя адчыняе дзверы для пранікнення ідэалогіі «рускага свету» ў школьныя праграмы беларускіх школьнікаў і студэнтаў. Медынскі таксама рэдагаваў нашумелыя новыя падручнікі гісторыі для расійскіх школ – глядзіце наш артыкул.
Новы фонд для падтрымкі «вайскова-патрыятычных клубаў»
Як мы раней паведамлялі больш падрабязна, з 2021 года беларускія ўлады стварылі дзясяткі так званых «вайскова-патрыятычных клубаў» для дзяцей. Гэтыя клубы курыруюцца Міністэрствам унутраных спраў, узброенымі сіламі і іншымі сілавымі структурамі. У іх дзяцей вучаць стральбе, рукапашнаму бою, атакам на танкі, першай медыцынскай дапамозе.
У маі 2024 года гэта з’ява атрымала далейшае інстытуцыянальнае развіццё ў выглядзе «дабрачыннага фонду» пад назвай «Маладая гвардыя». Гэта назва з’яўляецца прамой адсылкай да падпольнай арганізацыі антынацысцкага супраціву, якая існавала ў акупаваным нацыстамі савецкім горадзе Краснадон (зараз украінскі горад Сарокіна, акупаваны Расіяй з красавіка 2014 года). Новы фонд будзе фінансаваць 18 «вайскова-патрыятычных клубаў», якія дзейнічаюць пад кіраўніцтвам Міністэрства ўнутраных спраў.
Прыблізна ў той жа час беларускі дзяржаўны тэлеканал выпусціў прапагандысцкі відэаролік пра такія «вайскова-патрыятычныя клубы», падрыхтаваны прэс-службай Міністэрства ўнутраных спраў. У 10-хвілінным роліку дэманструецца навучанне дзяцей і падлеткаў валоданню зброяй і рукапашнаму бою. Таксама такія клубы называюцца «школай жыцця» і «другой сям’ёй» для дзяцей.
Скрыншот з прапагандысцкага відэароліка, спасылка
У заключнай песні роліка ёсць наступныя словы: «І Айчыне, і сцягу мы верныя да канца».
Умяшанне дзяржавы ў прыватнае жыццё моладзі ўзмацняецца са спробамі ўвесці татальны кантроль над школьнымі выпускнымі вечарамі, у тым ліку святкаваць іх больш сціпла, як прасіў Лукашэнка ўвесну. Дзяржава таксама вызначае спісы песень, якія павінны выконвацца на выпускных вечарах.
Ідэалагічная апрацоўка беларускай моладзі прасавецкай і прарасійскай прапагандай хутка набірае маштабы і прымае новыя трывожныя формы. Уключэнне прапаганды ў вучэбную праграму, уплыў Праваслаўнай царквы ў школах і дзіцячых дамах, а таксама выкарыстанне «вайскова-патрыятычных» клубаў з’яўляюцца пераканаўчым доказам імкнення ўладаў да далейшага кантролю над думкамі беларускіх грамадзян.
