Sprawdzajcie źródła. Sprawdzajcie źródła. Sprawdzajcie źródła…
Dziennikarze o dezinformacji. Część 6: Mołdawia
Wiarygodne dziennikarstwo jest podstawą demokratycznego społeczeństwa. W związku z obchodami Światowego Dnia Wolności Prasy EUvsDisinfo publikuje serię artykułów, które prezentują opinie niezależnych dziennikarzy z państw Partnerstwa Wschodniego. Część 6. Mołdawia.
Zespół EUvsDisinfo przeprowadził rozmowę z czwórką znakomitych mołdawskich dziennikarzy. Nasi rozmówcy opowiedzieli o swoich doświadczeniach oraz o wyzwaniach, przed którymi stoi współczesne dziennikarstwo. Natalia Morari pracuje w telewizji TV8. Vasile Botnaru jest dziennikarzem stacji Radio Europa Liberă (Radio Wolna Europa). Alina Radu pisze dla gazety Ziarul de Gardă, a Dorin Galben jest vlogerem. W odniesieniu do problemu dezinformacji Mołdawia nie różni się od innych miejsc na świecie. Istnieją jednak sposoby na walkę z fałszywymi informacjami.
Dlaczego dziennikarstwo jest ważne?
Natalia Morari:
Rola dziennikarza się nie zmienia. Choć dla rzetelnego dziennikarstwa nastały trudne czasy, nadal musimy przekazywać ludziom dokładne informacje i pomagać im podejmować decyzje w oparciu o zweryfikowane wiadomości. Nie trzeba dużo wysiłku, by artykuł został szybko rozpowszechniony lub trafił na łamy innych serwisów. Jednak nie można tego automatycznie uznać za prawdziwe dziennikarstwo.
Alina Radu:
Zadaniem dziennikarza jest nie tylko przekazywanie informacji, ale też angażowanie społeczeństwa w proces rozwiązywania problemów. Lubię, gdy dziennikarze publikują prawdziwe historie opisujące kontrowersyjne kwestie, gdy wykazują się odwagą w walce z korupcją lub łamaniem praw człowieka.
Alina Radu z gazety Ziarul de Gardă
Vasile Botnaru:
Dziennikarstwo służy przekazywaniu informacji między ludźmi różnych zawodów. To może staroświecki pogląd, ale wierzę w odpowiedzialne, zmotywowane, misyjne dziennikarstwo, które zagląda za kulisy, by przedstawić fakty – a nie wnioski, oświadczenia lub komentarze – i pozwolić ludziom wypracować własne stanowisko.
Dlaczego dezinformacja może być szkodliwa?
Natalia Morari:
Najnowszy przykład dezinformacji dotyczy pandemii COVID-19: to teza o wszczepianiu chipów – diabolicznym planie zrodzonym na Zachodzie. Powoduje ona, że ludzie nie decydują się na zaszczepienie, narażając życie swoje i innych.
Natalia Morari, TV8
Dorin Galben:
Dezinformacja na temat COVID-19 nieustannie wpływa na życie moich bliskich i znajomych. Teorie spiskowe lub mylące informacje przekładają się na lekceważenie zagrożenia, co skutkuje poważną chorobą.
Dorin Galben, niezależny vloger
Alina Radu:
Od kiedy powstały profesjonalnie zarządzane źródła dezinformacji (takie jak niektóre kanały finansowane przez Kreml), wielu dziennikarzy stało się obiektem ataków i gróźb ze strony armii trolli i osób posługujących się fałszywymi kontami w mediach społecznościowych. Dezinformacja przynosi społeczeństwu poważne szkody. W perspektywie krótkoterminowej są nimi złość, rozczarowanie i wiara w błędne informacje. Są też skutki długoterminowe: nadszarpnięcie zaufania do nauki i mediów, a także ogólny spadek zaufania w społeczeństwie. Naprawienie tych szkód nie będzie proste.
Co można zrobić, by unikać dezinformacji lub jej przeciwdziałać?
Alina Radu:
Moja rada: wyobraźcie sobie, że kupujecie owoce. Wybierajcie wiarygodne media, które wam nie zaszkodzą. Zepsute jabłka mogą być trujące. Ta sama zasada dotyczy produktów medialnych – fałszywe informacje mogą spowodować szkody. To jak poznawanie nowego znajomego: wymieniacie kilka zdań, by ocenić, czy dana osoba jest szczera.
Dorin Galben:
Gdy napotykam przypadki dezinformacji, próbuję znaleźć dowody na nieprawdziwość takich wiadomości i opowiadam o nich w moich programach, wywiadach lub wpisach na blogu. Przykłady dezinformacji wskazałem niedawno na platformie TV PRIVEȘTE założonej przez Centrum Niezależnego Dziennikarstwa.
Natalia Morari:
Sprawdzajcie źródła, sprawdzajcie źródła, sprawdzajcie źródła! Uważajcie, co czytacie i udostępniacie w sieciach społecznościowych. Ludzie bardzo często przeglądają jedynie nagłówki, nie otwierając artykułów. Dowiedzcie się, kto stoi za danym kanałem medialnym. Dowiedzcie się, kto jest redaktorem naczelnym. Ustalenie listy godnych zaufania mediów dostępnych w danym kraju lub regionie nie jest trudne. Zanim udostępnicie jakąś informację, upewnijcie się, że publikujący ją kanał medialny nie sprzyja ukrytym interesom oligarchy lub partii politycznej.
Vasile Botnaru:
Niestety fałsz jest sprytniejszy niż prawda. Kłamstwo może ma krótkie nogi, ale wie, jak się ukryć. Żyjemy w epoce postprawdy, w której nic nie ogranicza szerzenia dezinformacji lub niepotwierdzonych wiadomości. Ostatecznym celem tych działań jest manipulacja. Przykładem są kwestie Krymu i Syrii. Wielu ludzi pamięta fałszywe informacje o ukrzyżowanym chłopcu z Donbasu.
Vasile Botnaru ze stacji Radio Europa Liberă (Radio Wolna Europa)
Co chcielibyście przekazać czytelnikom w Światowym Dniu Wolności Prasy?
Alina Radu:
Nie pozwólcie politykom zniweczyć wysiłków dobrych reporterów. Gdy politycy kontrolują prasę, reklamę, Radę Audiowizualną i mołdawską pocztę, praca niezależnych dziennikarzy jest utrudniona, na czym traci całe społeczeństwo, a zyskują wyłącznie skorumpowane osoby.
Vasile Botnaru:
Prasa jest narzędziem publicznej kontroli nad ludźmi, którym powierzono sprawowanie władzy. Bez niej nie da się zbudować dobrze funkcjonującego społeczeństwa. Alternatywę można zobaczyć w państwach, gdzie dziennikarze trafiają do więzień, a każdy aspekt życia kontroluje autorytarna władza.
Dorin Galben:
Dobrze poinformowaną osobą trudno jest manipulować.
***
To ostatni z serii sześciu artykułów dotyczących państw Partnerstwa Wschodniego, które opublikowaliśmy w związku z obchodami Światowego Dnia Wolności Prasy Każdemu z 28 dziennikarzy z sześciu krajów dziękujemy za udział i za podzielenie się z nami swoimi opiniami i analizami.
Wolność prasy to niezmiennie istotna kwestia. Niestety trendy obserwowane na całym świecie w ciągu ostatnich 12 miesięcy są niepokojące. Według instytutu V-DEM w 2020 roku władze dwóch trzecich państw ograniczyły swobodę mediów. W swoim najnowszym raporcie Komitet Ochrony Dziennikarzy (ang. Committee to Protect Journalists, CPJ) donosi, że w 2020 roku na całym świecie do więzień trafiło 274 dziennikarzy. Światowy ranking wolności prasy za 2021 rok pokazuje, że dziennikarstwo może być najlepszą obroną przed dezinformacją. Badanie przeprowadzone w 180 krajach przez organizację Reporterzy bez Granic wykazało jednak, że restrykcje związane z pandemią COVID-19 doprowadziły do całkowitego lub częściowego zablokowania działalności dziennikarskiej w 73 % tych państw. Dotyczy to też krajów wschodniego sąsiedztwa UE, w których dziennikarze ponieśli także poważne straty finansowe. O rzetelne dziennikarstwo i zwalczanie dezinformacji warto dbać nie tylko od święta, ponieważ wolność prasy przekłada się na wolność obywateli.
***
Wszystkie artykuły związane ze Światowym Dniem Wolności Prasy: Część 1. Białoruś; Część 2. Gruzja; Część 3: Armenia; Część 4: Ukraina; Część 5: Azerbejdżan; Część 6. Mołdawia.
