Jądro ciemności – czego Rosja chce od Ukrainy

Nadal trudno nam pojąć okrucieństwa, których Rosja dopuściła się w Buczy, Mariupolu i innych miejscach w Ukrainie. Tymczasem 3 kwietnia agencja RIA Novosti opublikowała długi artykuł zatytułowany „Co Rosja powinna zrobić z Ukrainą”. Jego autorem jest związany z Kremlem rosyjski reżyser i filozof polityki, Timofiej Siergiejew. Artykuł ten przedstawia wypaczone ramy intelektualne stanowiące podstawę dla rosyjskich okrucieństw.

Obalanie idei, przekonań i ideologii jest z definicji niemożliwe. Możliwa jest jednak analiza ich istoty i kontekstu, w którym się pojawiają, oraz porównanie idei z wzorcami znanymi z historii przy jednoczesnym uznaniu, że każdy taki nurt ma własne, wyjątkowe cechy.

Dlaczego ten artykuł jest wyjątkowy?

Każdego dnia Kreml zalewa nas dezinformacją. Wszyscy dobrze wiemy, że rosyjski rząd i kremlowskie trolle kłamią na potęgę: aneksja Krymu, mity na temat Donbasu, lot MH-17, okrucieństwa w Syrii, inwazja na Ukrainę, bombardowanie celów cywilnych, Charków i Mariupol. Wymieniać można by dalej.

Próbując wyjaśnić okrucieństwa, które niedawno spotkały Buczę, rosyjscy ministrowie obrony i spraw zagranicznych oraz ambasady powtarzają swoją zwykłą śpiewkę: „ukraińska prowokacja, operacja fałszywej flagi, zaaranżowany atak, fałszywe zdjęcia itd.”.

Co jednak wyróżnia ten artykuł?

Dwa aspekty: po pierwsze, RIA Novosti jest główną rosyjską agencją informacyjną. Znajduje się w pełni w posiadaniu państwa i należy do konglomeratu mediów państwowych Russia Today (Россия сегодня), któremu przewodniczy mianowany przez Putina Dmitrij Kisielow (od 2014 roku objęty sankcjami UE). Tego typu artykuły narzucają konkretną narrację – niczym latarnia wskazująca drogę statkom. Po ich publikacji wszystkie media rosyjskie i osoby prywatne mogą wykorzystywać te materiały, nie naruszając przepisów o cenzurze informacji, które od 4 marca zabraniają cytowania źródeł innych niż oficjalne.

Po drugie, całościowy lub kompleksowy charakter wizji dotyczących przyszłych działań. Idee te stanowią logiczną kontynuację putinowskiego (przekręconego) opisu historii Ukrainy (zob. nasz artykuł: „Putin – poskramiacz nazizmu” tutaj).

Weźmy na przykład dwie rosyjskie „propozycje” traktatowe z grudnia 2021 roku (zob. nasz artykuł tutaj), które sprowadzają się do trzech żądań: USA won, NATO waruj i Zachód do nogi. Dodajmy do tego artykuł zarysowujący działania, które należy podjąć w kwestii Ukrainy, i otrzymujemy nic innego jak ostateczne rozwiązanie wszystkich problemów z perspektywy Moskwy.

O czym jest artykuł?

W artykule nadużywa się terminów „naziści” i „nazizm” w odniesieniu do wszystkiego, co związane jest z Ukrainą, rządem w Kijowie lub władzami ukraińskimi.

Zgodnie z przedstawionym w artykule planem należy:

• Pokonać na polu bitwy „nazistów”, którzy stanęli do walki – w skrócie wszystkich.
• Zlikwidować część Ukraińców poprzez masowe represje wobec całej ludności ukraińskiej. Surowo ukarać „zbrodniarzy wojennych” w ramach nauczki.
• Zlikwidować wszelkie ukraińskie formacje zbrojne związane z „nazizmem” i zakazać ich tworzenia.
• Przyznać przywileje tym, którzy czekają na władzę rosyjską (czyt.: Donbas będzie rządził).
• Wprowadzić rosyjskie prawa i rosyjskie sądy w celu wyrugowania języka i kultury.
• Wprowadzić ścisłą cenzurę, zniszczyć podręczniki i ogólnie wszystko, co ukraińskie. Przeprowadzić reedukację wszystkich grup społecznych, którym bliska jest kultura ukraińska.
• Zakazać używania nazwy „Ukraina” i określenia „ukraiński”.
• Zrealizować wszystkie te działania z użyciem siły i przy wsparciu (militarnym) Rosji.

Według szacunków pełne wdrożenie tego planu zajmie około 30 lat (to całe pokolenie represji i prób unicestwienia). Zachód natomiast powinien przyjąć do wiadomości, że jest to sprawa wyłącznie rosyjska, w którą nie może ingerować.

Artykuł w tłumaczeniu na język angielski i opatrzony komentarzem dostępny jest tutaj.

Jakie społeczeństwo mogło to opublikować?

Powinniśmy traktować ten artykuł śmiertelnie poważnie. Błędem, który Zachód często popełnia, starając się zrozumieć Moskwę i przewidzieć działania Rosji, jest niezrozumienie wewnętrznego mechanizmu i charakteru społeczeństwa, które już jest totalitarne, ale coraz bardziej wykracza poza wszelkie normy i przyjęte zachowania. Sprawia to, że często jesteśmy „zaskoczeni” rozwojem wydarzeń.

Błąd ten wynika z ignorowania tego, do czego zdolny może być niepohamowany władca z zapędami dyktatorskimi w społeczeństwie pozbawionym mechanizmów kontroli i równowagi, które pozwalałyby blokować wszelkie jego ekscesy. Gdzie system polityczny, prawny, gospodarczy, a także sądy, nauka i edukacja i wolne media podporządkowane są państwu. Gdzie całe społeczeństwo od lat karmione jest skrajną propagandą. Gdzie nietolerancja, rewanżyzm, mentalność „oblężonej twierdzy” i militaryzm wspierają kult jednostki w systemie, w którym jeden człowiek posiada ogromną władzę. Elementy hipernacjonalistyczne przekształciły się w niszczycielski imperializm. Tak właśnie wygląda dzisiejsza Rosja. Biorąc pod uwagę najważniejsze cechy społeczeństwa, w Rosji niszczeje ono z szybkością i trajektorią podobną do tej, którą obserwowano w przeszłości w Europie. Proces taki zawsze prowadził do konfliktu.

Dlaczego teraz?

Nieudolność rosyjskich sił zbrojnych w pierwszych tygodniach inwazji, szczególnie na północy Ukrainy i wokół Kijowa, zmusiła je do częściowego wycofania się. Nie da się ukryć, że morale rosyjskich żołnierzy jest niskie. Koncentracja i przegrupowanie sił wymagają nowej motywacji, która rozbudzi odpowiedniego ducha przed kolejnym dużym szturmem, najprawdopodobniej ukierunkowanym na fronty wschodnie. Motyw „nazistów w Kijowie” jest dobrze znany, zatem wygląda na to, że Rosjanie potrzebują jasnej i konkretnej wizji.

Konieczne jest także przedstawienie im wyjaśnienia znacznych strat poniesionych przez Rosję w walkach w Ukrainie. Według większości szacunków straty przekroczyły już te poniesione w latach 1979–1989 podczas inwazji na Afganistan, która według sowieckiej propagandy była „wypełnieniem międzynarodowego zobowiązania do pomocy bratniemu narodowi za pomocą ograniczonego kontyngentu sił sowieckich w Afganistanie”.

Poprzez swoje bezwzględne i skrajne żądania artykuł stara się wskrzesić uczucia, które od wieków są ambicją dyktatorów: ślepą lojalność wobec państwa, żądanie niemal religijnego poświęcenia obywatela dla przywódcy oraz pozbawienie wroga człowieczeństwa, czyli jego podstawowego prawa do istnienia.

Nie dziwi więc ostra reakcja Prezydenta Zełenskiego, który podczas przemowy w parlamencie rumuńskim powiedział między innymi, że artykuł popiera ludobójstwo i „opisuje jasny i przemyślany proces zniszczenia wszystkiego, co czyni Ukraińców Ukraińcami i nadaje tożsamość naszemu narodowi”.

Tymczasem Putin cieszy się w Rosji wysokim poparciem. Chociaż wszystkie rosyjskie sondaże należy traktować z przymrużeniem oka, liczby nie kłamią. Jak wynika z badania przeprowadzonego przez Centrum Lewady w marcu 2022 roku, 83 % respondentów popiera Putina i jego politykę.