Propaganda i pozbawianie wpływów

Media masowego przekazu działają zgodnie z dwoma głównymi założeniami: Media jako Forum lub media jako Trybuna. Jest to oczywiście teoretyczny model opisywania dwóch idealnych typów relacji między mediami a ich odbiorcami.

Koncepcja Forum opiera się na horyzontalnej wymianie idei i poglądów. Krótko mówiąc, media pełnią funkcję przestrzeni dyskursu publicznego. Forum nie jest miejscem podejmowania decyzji; jest miejscem debaty, zadawania pytań, analizy, krytyki. Działające z powodzeniem forum może być głośne, ostre, a nawet wulgarne. Może być moderowane, ale nigdy kontrolowane.

Koncepcja Trybuny to przede wszystkim platforma rozpowszechniania idei i wartości tego, kto daną platformę kontroluje. Jest to proces odgórny, w którym oczekuje się od odbiorców biernej akceptacji pojęć; otrzymywania instrukcji od władców dotyczących tego, jak postępować i co myśleć. Koncepcja ta opiera się na bezwarunkowej lojalności ze strony odbiorców.

Forum i Trybuna w różny sposób interpretują pojęcie „fałszywości”. W przypadku Forum fałsz to informacje, które nie mają żadnej podstawy w postaci faktów. Uczestnicy dyskursu wymagają źródeł i krytycznie podchodzą do różnych stwierdzeń. Próby preparowania obrazów, fałszowania dokumentów, ukrywania szczegółów lub kłamania wprost prędzej czy później zostaną przedstawione opinii publicznej.

W przypadku Trybuny „fałsz” to wszystko, co podważa autorytet nadawcy. To, czy dane stwierdzenie jest oparte na faktach, ma mniejsze znaczenie – prawdą jest wszystko to, co przynosi nadawcy korzyści. To prawda, bo tak powiedziała władza.

Łatwo zauważyć, że większość mediów propagandowych ma cechy Trybuny. Media to narzędzie, „najostrzejszy oręż partii”. Błoń, którą dzierżą tylko ludzie będący u szczytu władzy: to ich narzędzie. Odbiorcy nie mają na nic wpływu, na siłę przedstawia im się poglądy i przemyślenia.

Mimo to odbiorcy mają w zanadrzu skuteczne narzędzie. Mogą przestać słuchać. Były prezydent Czech Vaclav Havel nazwał to „siłą bezsilnych”. Trybuna opiera się na akceptacji zestawu pewnych ideologicznych rytuałów, które szybko można obalić, ponieważ nigdy poddano ich próbie uczciwego skonfrontowania z innymi ideami.

Z historycznego punktu widzenia Fora sprzyjające publicznym dyskusjom pojawiały się w nieoczekiwanych miejscach, gdy z mediów siłą usuwano debatę publiczną. Gdy media zostają zdegradowane do tuby głoszącej to, co każe partia, ludzie znajdują przestrzenie i miejsca, sposoby kwestionowania, dyskutowania i podważania autorytetu władz.

Forum wpisuje się w model demokratyczny, a Trybuna – w autorytarny. Podstawą demokracji jest różnica zdań, a jej narzędziem – krytyczne myślenie. Podstawą ustroju autorytarnego jest uległość, a jego narzędziem – pozbawienie wpływu i zepsucie.