Пасткі з маніпуляцый, цэнзуры і дэзынфармацыі: некалькі выклікаў для дэмакратыі
Журналісты пра дэзынфармацыю. Частка 3: Арменія
Годная журналістыка — гэта ядро дэмакратычнага грамадства. Каб адзначыць Сусветны дзень свабоды прэсы, EUvsDisinfo публікуе серыю артыкулаў, у якіх даецца магчымасць выказацца для незалежнай журналістыкі ў краінах Усходняга партнёрства. Частка 3. Арменія.
EUvsDisinfo пагутарыла з трыма армянскімі журналістамі з розным прафесійным вопытам: Тацеў Даніелян, журналісткай і галоўным рэдактарам «Навін» Грамадскай тэлекампаніі Арменіі і каментатарам «Нядзельных навін», Амі Чычакян, журналісткай газеты «Аравот», і Наірай Налбандзян, мясцовым тэлежурналістам, а цяпер і журналісткай Радыё Свабода.
Яны адчулі рэальнасць працы ў асяроддзі пацярпелых ад вайны. Яны разумеюць, што дэзынфармацыя з’яўляецца амаль усюды і кожны дзень, і разумеюць праблемы ў стварэнні добрых, якасных навін. Тут мы прыводзім іх меркаванні і рэкамендацыі.
Чаму важная журналістыка?
Амі Чычакян
Журналістыка — адзін з элементаў дэмакратыі. Дзякуючы журналістам людзі могуць атрымліваць аб’ектыўную, непрадузятую інфармацыю пра падзеі. Быць інфармаванымі аб сваіх правах і абавязках і атрымаць платформу, дзе яны могуць выказаць сваю заклапочанасць і расказаць сваю гісторыю.
Тацеў Даніелян:
Я лічу, што журналістыка павінна не толькі інфармаваць, але і абараняць праз павышэнне дасведчанасці. Я люблю журналістыку; перш за ўсё, калі вы дапамагаеце грамадскасці зарыентавацца, даведайцеся пра зноскі да сказаных слоў і зробленых крокаў.
Тацеў Даніелян; журналістка і галоўны рэдактар «Навін» Грамадскай тэлекампаніі Арменіі і каментатар Нядзельных навін
Наіра Налбандзян:
Журналісту належыць важная роля ў забеспячэнні празрыстасці працы ўладаў і грамадскай адказнасці. Пастаўце пытанні.
Атрыманне дакладнай, вычарпальнай, праверанай інфармацыі ўскладнілася, бо павялічыліся платформы і магчымасці для распаўсюджвання дэзынфармацыі. Нават людзям з вышэйшай адукацыяй цяжка адрозніць дэзынфармацыю ад сапраўдных навін.
Як часта вы сутыкаецеся з дэзынфармацыяй?
Амі Чычакян:
Сёння вельмі цяжка пазбегнуць дэзынфармацыі, яна пераследуе нас усюды,
Наіра Налбандзян:
Сёння мы сутыкаемся з гэтым штодня. Мы таксама заўважаем кіраваныя і сістэматычныя выпадкі распаўсюджвання дэзынфармацыі. Калі ў распаўсюджанай дэзынфармацыі прыводзіцца сапраўдная фатаграфія, справа або пастанова ўрада, для таго каб надаць ёй даверу, адначасова прадстаўляецца іншая інфармацыя, якая змяшчае поўную дэзынфармацыю.
Як дэзынфармацыя можа быць шкоднай?
Тацеў Даніелян:
Я кожны дзень сутыкаюся з дэзынфармацыяй. Галоўная небяспека — маніпуляцыі. Асноўная мэта дэзынфармацыі — зрабіць людзей кіраванымі. Таму гэта можа выклікаць сур’ёзныя палітычныя наступствы. Акрамя таго, гэта можа мець бачны эфект. Калі СМІ ці блогер з вялікай аўдыторыяй распавядаюць, напрыклад, пра шкоду вакцын або рэкламуюць няякасны прэпарат.
Амі Чычакян:
Дэзынфармацыя — гэта пастка; і лёгка трапіць у гэтую пастку. Яна накіравана на маніпуляцыю грамадскасцю шляхам распаўсюджвання ілжывай інфармацыі аб іншых людзях і/або падзеях; такім чынам, дэзынфармацыя можа аказаць непасрэдны ўплыў на ўспрыманне і паводзіны людзей.
Амі Чычакян; журналістка газеты «Аравот».
Праблемы падчас канфліктаў
Нядаўна Арменія сутыкнулася з праблемамі, якія наступаюць падчас канфлікту. Акрамя ахвяр, чалавечых пакут і разбурэнняў, гэта таксама ўплывае на навіны журналістаў.
Наіра Налбандзян:
44-дзённую вайну [Рэд.: вакол Нагорнага Карабаха] нельга адрываць ад рэальнасці. Я працавала тыднямі ва ўмовах ваеннага становішча, якое не дазваляла нам паведамляць пра ўсё, што я бачыла. Грамадскасць была негатовая да атрымання іншай інфармацыі, акрамя афіцыйнай, і большасць з нас не мелі магчымасці праверыць афіцыйную інфармацыю. Грамадскасць была негатовая ўспрыняць і прыняць факт паразы.
Што вы параіце ў якасці сродкаў, каб супрацьстаяць дэзынфармацыі ці пазбягаць яе?
Амі Чычакян:
- Не верце ўсяму, што чытаеце
- Правярайце інфармацыю, якую вы чытаеце на іншых платформах
- Складзіце спіс надзейных СМІ
- Звярніце ўвагу на тое, дзе апублікаваны артыкул
- Пазбягайце відавочных скандальных загалоўкаў.
Наіра Налбандзян:
- Вызначайце і выкарыстоўвайце СМІ з высокім статусам
- Стаўцеся крытычна да інфармацыі, якой невядомыя карыстальнікі падзяліліся ў асобных сацыяльных сетках
- Не займайцеся даследаваннем, толькі чытаючы назвы, навучыцеся чытаць зноскі
- Азнаёмцеся з асвятленнем адной і той жа падзеі або інфармацыяй у некалькіх інфармацыйных крыніцах
Тацеў Даніелян:
- Паспрабуйце крытычна ставіцца да любой інфармацыі, якая вам прадстаўляецца
- Будзьце разважлівымі, паспрабуйце зразумець, што адпраўнік той ці іншай інфармацыі, перадаючы вам яе, хоча, каб вы думалі.
Якое вашае пасланне людзям у Сусветны дзень свабоды прэсы?
Наіра Налбандзян, мясцовы тэлежурналіст, а цяпер працуе і ў Радыё Свабода
Наіра Налбандзян:
Свабодная, плюралістычная прэса з’яўляецца краевугольным каменем дэмакратычнага грамадства; ніколі не дапускайце, каб права на атрыманне інфармацыі было другасным адносна вашых іншых правоў.
Тацеў Даніелян:
Я хачу заклікаць людзей паважаць працу журналістаў, незалежна ад іх палітычнай прыналежнасці. Ад стаўлення грамадства да гэтай прафесіі залежыць узровень дэмакратыі ў краіне.
***
Сачыце за артыкуламі з гэтай серыі, прысвечанымі Сусветнаму дню свабоды прэсы. Наступным разам мы паразмаўляем з пяццю журналістамі ва Украіне. Папярэднія артыкулы: Частка 1. Беларусь; частка 2. Грузія.
