“Yaşıl” gündəm yoxsa “Qlobal süjet”?

COP29 yaxınlaşdıqca, Kremlyönümlü KİV-lərin iqlim dəyişmələri mövzusunda yayımladığı xəbərlər düşünülmüş strategiyanı ortaya qoyur: iqlim dəyişmələrini qəbul etməklə ondan Qərb siyasətlərinə qarşı bir vasitə kimi istifadə etmək.

Azərbaycan BMT-nin İqlim Dəyişmələri üzrə Konfransına (COP29) ev sahibliyi etməyə hazırlaşdığı bir dövrdə Rusiya dövlətinin nəzarətində olan və digər Kremlyönümlü KİV-lər iqlim problemləri ilə bağlı yayımladığı xəbərlərdə tanış strategiyanı izləməyə davam edir. Əsas Rus KİV-ləri ümumilikdə iqlim dəyişmələrini qəbul etsə də, ətraf mühitlə bağlı müzakirələri getdikcə Qərbin nüfuzunu sarsıtmaq və Aİ əleyhinə narrativlərini təbliğ etmək üçün silah kimi istifadə edir.

Rusiyanın iqlim məsələləri ilə bağlı narativlərinin təkamülü

Əvvəllər EUvsDisinfo-da müşahidə etmişdik ki, Rusiyanın əsas dövlət KİV-ləri və şərhçiləri indi iqlim dəyişmələrinin arxasında duran elmi konsensusu inkar etməkdən boyun qaçırsalar da, bu mövzunu Qərb ölkələrini hədəf almaq üçün istifadə edirlər. Məsələn, onlar Aİ hökumətlərini bu məsələyə münasibətdə ikili standartlar tətbiq etməkdə ittiham edərkən, fürsətdən yararlanaraq bərpa olunan enerjilərdən fərqli olaraq, yalnız Rusiya qazının idxalının məsələnin həllində faydalı ola biləcəyini irəli sürürdülər.

Ötən il ərzində bu tendensiyanın yalnız auditoriyadan asılı olaraq artdığını müşahidə etdik. Məsələn, Rusiya dövlətinin nəzarəti altında olan KİV-lər ispan dilində məzmun yaratdıqda, əsasən Latın Amerikası və İspaniyadakı solçu izləyiciləri hədəf alır. Bununla belə, bu KİV-lər eyni zamanda ABŞ-da mühafizəkar ispan dilli izləyiciləri hədəf alaraq, iqlim məsələlərinə dair ziddiyyətli sağçı şərhləri də təbliğ edirlər.

Şübhəsiz ki, Danimarkanın inəklərin ixrac etdiyi istixana qazlarına vergi tətbiq edilməsi ilə bağlı narrativdə olduğu kimi, bu KİV-lər bu mövzunu obyektiv şəkildə işıqlandırır və iqlim dəyişmələrinə qarşı mübarizə tədbirləri haqqında hesabat verir. Daha marjinal KİV-lər isə bir neçə məqalədə iqlim dəyişmələrini Rusiyaya faydalı olacaq vəziyyət kimi göstərmişdir. İdeya ondan ibarətdir ki, guya Yer kürəsi isindikcə ölkənin indiki şaxtalı çölləri dünya üçün zəngin və məhsuldar torpaqlara çevriləcək.

İqlim dəyişmələrinin inkarı və sui-qəsd nəzəriyyəsinin qarşılaşması

Bununla belə, iqlim dəyişmələrini inkar edən narrativlər Kremlin dezinformasiya idarəediciləri onları daha çox marjinal KİV-lərlə məhdudlaşdırsalar belə, hələ də Kremlyönümlü diskurslara nüfuz edir. Təəccüblü deyil ki, bu narrativlər adətən eyni məqsədi güdür: Qərb, xüsusilə Aİ hökumətlərini pisniyyətli və ya mənasız gündəmlərini izləmək üçün bəhanə kimi iqlim dəyişmələrindən istifadə edirmiş kimi göstərmək.

Beləliklə, Kremlyönümlü şərhçilər arasında iqlim dəyişmələri skeptisizmi əslində iqlim dəyişmələri ilə əlaqəli deyil. Məsələ Aİ-ni və onun liderlərini dəli və ya bacarıqsız kimi göstərmək üçün başqa yol tapmaqla əlaqəlidir.

Hücum taktikası

Geniş yayılmış taktika, açıq-aydın başqa yerdə neytral şəkildə bildirilmiş məsələləri qəbul etmək və onları sosial media platformalarında və ya daha çox marjinal KİV-lərlə açıq şəkildə ələ salmaqdır. İnəklər haqqında hekayəni xatırlayırsınızmı? Bir məqalədə bu tədbir məsxərəyə qoyulub və ondan Avropa Komissiyasının prezidenti Ursula fon der Leyenə hücum etmək və “yaşıl gündəmi” “kvazi-dini kult” kimi rədd etmək üçün bəhanə kimi istifadə edib.

Şərhçilərin qəbul edilən Qərb elitalarına hücum etmək üçün iqlim dəyişmələrindən istifadə etdiyinə dair başqa nümunələr də var. “Pravda” şəbəkəsinin ingilisdilli nəşrindəki məqalədə iddia edilir ki, “Qərb siyasətçiləri və aktivistləri heç bir sübut olmadan iqlim dəyişmələri ilə bağlı fəlakətli dəlillərlə insanları qorxutmağa davam edirlər”. Başqa bir məqalə BBC-ni qalıq yanacaq istifadəsinin təsiri ilə bağlı “mifi” təbliğ etməkdə günahlandırır. Kreml tərəfindən tez-tez qəribə ittihamlar, məqsədyönlü dezinformasiya kampaniyaları və əsassız nəzəriyyələr üçün istifadə edilən ispandilli “Pravda” nəşri iqlim dəyişmələrinə qarşı tədbirləri “ideoloji çılğınlıq” kimi təsvir edilmişdir. İtalyan dilində olan məqalədə Aİ-nin Brüsseldəki qurumlarını Aİ-nin “yaşıl çılğınlığı” ilə razılaşmayan hər kəsi cinayət məsuliyyətinə cəlb etməkdə ittiham olunur.

Bəzi nümunələrdə, vəziyyət daha qəribə hal aldı. Marjinal, konspiroloji KİV Rokfellerlər adlı zəngin və tarixi əhəmiyyətə malik Amerika ailəsinin iqlim dəyişmələrini yaratdığını və buna bunu qarşı mübarizə aparan təşkilatları idarə edib maliyyələşdirdiyini iddia etdi. Başqa bir qeyri-ciddi, etibarsız platforma iddia edirdi ki, “qlobal elitalar” avtoritar idarəçilik üçün bəhanə kimi ətraf mühitin qorunması, o cümlədən iqlim dəyişmələrinə qarşı mübarizə tədbirlərindən istifadə edirlər.

Bankın izləmə texnologiyalarından tutmuş iqlim dəyişmələri yaradan silahlara qədər

Britaniyanın “NatWest” bankı belə, Kremlyönümlü medianın paranoid nəzərindən yan keçə bilmədi. Bank, müştərilərin iqlim dəyişmələrinə təsirini azaltmaları məqsədilə zərərsiz “karbon ayaq izi izləyicisi” təqdim edib. Lakin bir sui-qəsd nəzəriyyəçisinin fikrincə, bu yaxşı niyyətlə hazırlanmış və könüllü olan alətin mövcudluğu yalnız “NatWest”-in “iqlim dəyişmələri ilə bağlı narrativləri sui-istifadə etməsi’, yeni bir “dünya nizamı” yaratmağa çalışması və “fərdi həyat tərzlərini mərkəzləşmiş şəkildə nəzarət altına almağa” çalışması deməkdir.

Yekunda, sonuncu və daha az məna kəsb edən məsələ isə Ukraynadakı Kremlyönümlü nəşrin ABŞ-ın Alyaskadakı bir mərkəzdə hazırladığı iqlim xarakterli silahları təhlükəli “iqlim dəyişmələrində”ndə günahlandırmasıdır. Alyaskadakı bu tədqiqat stansiyası çox işlər görmüşdür. Onun “Milton” qasırğasına görə də məsuliyyət daşıdığı iddia edilir.

İqlim Qərbə hücum üçün vasitə kimi

Geniş yayılan və davam edən mövzu, iqlim dəyişmələrinin inkarını daha çox bir narrativ deyil, vasitə kimi istifadə etməkdir. Əsl narrativ Aİ-ni, Aİ ölkələrini, daha geniş mənada Qərb ölkələrini və ya müxtəlif fantastik xüsusiyyətlərə malik “elitalarını” hansısa yolla hədəf auditoriyanı sarsıtmağa çalışan pis qüvvələr kimi göstərməkdir.

Əvvəlki hallarda gördüyümüz kimi, Kremlyönümlü dezinformasiya müəyyən məqsəd güdən və çevikdir. Bu vasitə ən azı səthi şəkildə iqlim dəyişmələri reallığını qəbul edən narrativlərlə müqayisədə tez-tez istifadə edilmir. Amma bu vasitə faydalı olarsa, Kremlyönümlü təbliğatçılar onu daha geniş yaymaqdan çəkinməyəcəklər.