ZASŁONA dezinformacji, cz. 4: Łgarstwo

W jaki sposób ZASŁONA dezinformacji przesłania demokrację: siedem tanich sztuczek

W cyklu artykułów EUvsDisinfo demaskuje kilka tanich, retorycznych sztuczek dezinformacji oraz to, jak twórcy dezinformacji systematycznie utrudniają wymianę poglądów – podstawę demokracji – stosując arsenał narzędzi. Działania kremlowskich trolli sprawiają, że dyskurs publiczny grzęźnie w bagnie bezsensownej kontestacji. Szwedzka aktywistka ukuła termin Modus Trollerandi, aby opisać sposoby na zepsucie debaty publicznej za pomocą serii tanich sztuczek. Zespół EUvsDisinfo rozwinął tę koncepcję, aby pokazać, w jaki sposób ZASŁONA dezinformacji przesłania demokrację.

Z: Zaprzeczenie:

Poddanie w wątpliwość wszelkich dowodów na istnienie dezinformacji.

A: Aczemunizm:

Odsunięcie od siebie oskarżeń poprzez zmianę tematu: „a czemu nie zajmujecie się…”

S: Satyra:

Użycie sarkazmu, aby umniejszyć przeciwnika.

Ł: Łgarstwo:

Atak na oponentów za poglądy, których nigdy nie wyrazili.

O: Oskarżenia:

Stosowanie zarzutów tak samo prowokacyjnych, jak bezpodstawnych.

N: Niuanse:

Zalewanie oponenta szczegółami i technikaliami.

A: Atak:

Używanie ostrego języka, aby zniechęcić oponenta.

Ł: Łgarstwo

Łgarstwo to narzędzie retoryczne polegające na tym, że troll atakuje poglądy lub koncepcje, których jego oponent w ogóle nie prezentuje. Zespół EUvsDisinfo okazjonalnie opisywał tę metodę w artykułach: czasami wykorzystując „neoliberalizm” jako przykład łgarstwa; innym razem sugerując wrogie siły kierujące działaniami aktywistów. Rosyjski nadawca państwowy RT twierdził, że szwedzka nastolatka i aktywistka ekologiczna, Greta Thunberg, chce „ograniczyć światową populację” i głośno sprzeciwiał się takim złowieszczym planom, których nie powstydziłby się sam Malthus.

Narzędzie łgarstwa jest wygodne i skuteczne. Z perspektywy klasycznej retoryki to nieformalny błąd logiczny, błędny zarówno pod względem logicznym, jak i faktycznym. Nie oznacza to jednak, że nie jest skuteczny, jako że odwołuje się do emocji odbiorców. „Czy naprawdę pozwolicie Grecie Thunberg zabić was i wasze dzieci, by ocalić bogaczy tego świata?”

Baza danych EUvsDisinfo zawiera kilka przykładów techniki łgarstwa. Wyżej wymieniona technika łgarstwa inspirowanego Malthusem była popularna w okresie pandemii. Od czasu do czasu pojawiają się też oskarżenia o „satanizm” sugerujące, że demokracja jest planem mającym odwrócić Europejczyków od Boga, uczciwości i ważnych tradycji.

Najgłośniejsze łgarstwa wykorzystywane przez prokremlowskie media to oskarżenia o nazizm/faszyzm. Każdy rodzaj krytycyzmu skierowanego przeciwko polityce kremla może zostać okrzyknięty „faszyzmem”. Z kolei prawdziwy faszyzm, taki jak we Włoszech za rządów Mussoliniego czy w Hiszpanii za rządów Franco, przyjmowany jest ze zrozumieniem i sympatią. Baza danych EUvsDisinfo obejmuje liczne przykłady nazywania „nazistą/faszystą” niemal każdego. Na przykład rosyjski portal SouthFront określa kandydata niemieckiej Partii Zielonych na kanclerza, zagorzałego krytyka Kremla, mianem „amerykańskiego nazisty”. Wcześniej z kolei Ukrainę nazwano „nazistowską”, Stany Zjednoczone „faszystowskimi”, Francję sojusznikiem Hitlera a państwa bałtyckie oraz Polskę – krajami rządzonymi przez sympatyków nazizmu… We wszystkich tych przypadkach nazizm funkcjonuje jako zasłona dymna: Kreml może twierdzić, że zwalcza faszyzm, ignorując przy tym wszelkie krytyczne uwagi.

Innym popularnym przykładem łgarstwa jest „neoliberalizm”. Niejasna i nieprzyjemnie brzmiąca łatka, którą można przyczepić każdemu, kto ma odmienne zdanie.

Najlepsza odpowiedź na te strategie to: trzymać się tematu! Nie połykać przynęty! Stale nalegać na rozmowę na główny temat.

Za tydzień: O jak oskarżenia